Song Chi
7-2-2026
Đối với những người nước ngoài từng ngưỡng mộ, yêu nước Mỹ, và nhìn về nước Mỹ như một cường quốc lãnh đạo của thế giới tự do, dân chủ, như một ví dụ để so sánh, đối chiếu với các quốc gia độc tài, bây giờ đang chứng kiến một nước Mỹ cực kỳ chia rẽ, bị khủng hoảng về luật pháp, Hiến pháp, về mọi giá trị đạo đức cho tới dân chủ, là một nỗi buồn sâu sắc.
Đối với những người nước ngoài từng luôn nhìn vào các Tổng thống Mỹ như những con người đến từ một quốc gia dân chủ, văn minh, hành xử theo đúng tinh thần không chỉ là người đứng đầu của nước Mỹ mà còn là người đứng đầu khối tự do dân chủ, với mỗi phát ngôn, hành vi, cử chỉ đều có ảnh hưởng lớn đến cả thế giới, những gì đang phải chứng kiến với Tổng thống đương nhiệm Donald Trump hàng ngày, là một sự kinh hoàng.
Donald Trump cho thấy ông ta có thể đi xa đến mức nào trong việc khinh thường mọi chuẩn mực đạo đức, ứng xử, luật lệ, Hiến pháp của nước Mỹ cho tới nguyên tắc về ngoại giao, luật pháp và trật tự thế giới. Với niềm tin của chính Donald Trump là không gì có thể ngăn cản được mình, như chính Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles trong một cuộc phỏng vấn thẳng thắn với Vanity Fair được tung ra vào tháng 12/2025, đã mô tả Donald Trump là người có “tính cách của một người nghiện rượu” (has “alcoholic’s personality”) và luôn tin rằng “không có gì ông ta không thể làm được” (“there’s nothing he can’t do”). Hàm ý rằng rằng tính cách của Trump được đặc trưng bởi cảm giác rằng ông ta có thể hành động mà không bị giới hạn. KHÔNG GIỚI HẠN. Người Mỹ và thế giới đã và đang chứng kiến điều đó trong nhiệm kỳ thứ nhất của Donald Trump và với một mức độ công khai, mạnh mẽ, nghiêm trọng hơn nhiều, trong nhiệm kỳ thứ hai.
Nhưng điều gây sốc nhất, cho rất nhiều người trên thế giới, không phải là mức độ mà Trump có thể đi xa đến vậy và xuống thấp đến vậy, mà là thái độ im lặng, đầu hàng của phần lớn các đảng viên Cộng Hòa, một số đảng viên Dân chủ, những người đang nắm giữ quyền lực trong hệ thống chính quyền cho tới người dân thường.
Trump có thể đi xa đến mức đe dọa chiếm Greenland, đe dọa sáp nhập Canada thành tiểu bang thứ 51 hay xuống thấp đến mức trang trọng đặt hình mình và kẻ phạm tội ác chiến tranh, tội ác chống lại loài người Putin trong Tòa Bạch Ốc trong khi ở một chiều hướng ngược lại, công kích, nhục mạ mọi đối thủ chính trị và post những video kiểu như vợ chồng cựu Tổng thống Barack Obama là “khỉ” v.v.. chính là vì sự đầu hàng dễ dàng này.
Và cái sốc thứ hai là sự mong manh của một nền dân chủ, cho dù đó là nền dân chủ lớn nhất thế giới (xin nói rõ, lớn nhất chứ không phải là nhất, vì so với nước Mỹ, các quốc gia Bắc Âu chẳng hạn, dân chủ, tiên phong hơn nhiều).
Nhiều người từng cãi rằng, Mỹ là một quốc gia dân chủ, tam quyền phân lập, không phải dễ mà một Tổng thống muốn làm gì thì làm, trên thực tế chúng ta đang thấy quốc hội, phần lớn ngành tư pháp, tòa án tối cao Mỹ đã “im lặng, đầu hàng” ra sao.
Và cuối cùng, Trump có thể đi xa và xuống thấp đến vậy là vì có một số lượng không nhỏ người trung thành ngưỡng mộ và bảo vệ mọi lời Trump nói, mọi điều Trump làm, bất chấp lý lẽ, đúng sai và lương tri của một con người bình thường. Trong số đó có không ít những người trí thức, những nhà đấu tranh dân chủ Việt Nam.
Trong những ngày này, có những người bạn của tôi, dù đang sống ở Mỹ, châu Âu hay Việt Nam đang buồn đến mức cảm thấy bế tắc, không viết lách nổi. Trong khi có những người khác, với tâm thế nghiêng về phía yêu đảng, yêu chế độ độc tài ở Việt Nam và ghét Mỹ (nhưng không ghét đô la Mỹ) thì đắc thắng cho rằng nước Mỹ cũng chả tốt đẹp gì hơn Việt Nam.
Đừng nhầm lẫn. Sự khác biệt căn bản ở đây là nước Mỹ và các quốc gia dân chủ có thể có những giai đoạn khủng hoảng, có những lãnh đạo xử sự một cách kinh hoàng, nhưng báo chí Mỹ, báo chí châu Âu vẫn có thể công khai chỉ trích lãnh đạo hàng ngày và người Mỹ, người châu Âu có thể dùng lá phiếu để “tống cổ” vị Tổng thống, Thủ tướng đó đi.
Ngay cả nếu những nhân vật như vậy có ngồi vào ghế thì cũng là từ lá phiếu của một khối lượng người dân ủng hộ. Còn những quốc gia độc tài như Việt Nam, Trung Quốc hay Nga, Bắc Hàn v.v.. chẳng hạn thì không thể như thế. Người dân chỉ là “những người ở trọ” ngay trên quê hương mình và không được phép có ý kiến chỉ trích, chọn lựa hay thay thế “chủ nhà”. Ngay cả cái chuyện hồ sơ Epstein bốc mùi như hũ mắm thối thì nó cũng chứng tỏ một điều, là dù gì đi nữa, ở Mỹ hũ mắm thối cuối cùng vẫn được mở ra để mùi thối bay khắp thế giới, nhưng ở Việt Nam, Trung Quốc, Nga, Bắc Hàn v.v.. thì không.
Đời tư của Stalin, Lenin, Mao Trạch Đông, Hồ Chí Minh… trước kia hay của Putin, Tập Cận Bình, Tô Lâm và toàn bộ quan chức của các đảng cộng sản, tài sản của họ, cách họ đấu đá thanh trừng kể cả “loại bỏ” các đối thủ chính trị với những cái chết bất ngờ, cho tới hồ sơ những vụ đàn áp, thảm sát người dân v.v.. luôn luôn là điều tuyệt mật. Các chế độ như vậy không thiếu gì những hũ mắm thối nhưng người dân nước họ và người dân thế giới không bao giờ được phép biết.
Trở lại chính mình, mỗi chúng ta chỉ là những hạt bụi bé nhỏ. Buồn rầu, tức giận, hay mọi cảm xúc tiêu cực chẳng đem lại ích lợi gì cho chính cuộc sống hàng ngày. Dù sao đi nữa, chúng ta vẫn phải cố gắng làm tốt nhất những gì mình có thể làm và không từ bỏ niềm hy vọng vào con người.